Pháp học

Author
Topic
#568

Thật đáng mừng là chúng ta có thêm nơi để trao đổi chi tiết (theo từng chủ đề) về Giáo pháp và tham khảo nhiều chia sẻ khác nhau của các đạo hữu bốn phương. Xin được tán thánh công đức của những người đã tạo ra diễn đàn và chuyên trang này!

Ngay khi mở đọc diễn đàn này – với tên gọi Abhidhamma (vi diệu pháp), tôi lập tức liên hệ đến hai chữ “Pháp học”.

Chủ đề Pariayatti (Pháp học) đã được nhóm Vietnam Dhammahome thảo luận khá nhiều, tuy nhiên, tôi muốn được thảo luận cặn kẽ hơn nữa để hiểu hơn lời giảng giải: con đường phát triển tuệ minh sát là từ pháp học (pariyatti) đến pháp hành (paṭipatti) và pháp thành (paṭivedha).

Từ những gì được nghe, hiện tôi nghĩ rằng: Pháp học cũng như pháp hành hay pháp thành, đều là danh – nama, là tâm sở trí tuệ, nhưng ở mức độ khác nhau, từ thấp đến cao. Pháp học là những khoảnh khắc hiểu về Giáo pháp về mặt tư duy.

Như vậy, pháp học không phải là việc thuộc lòng một phần hay toàn bộ Tam tạng, không phải là đọc rất nhiều sách, nắm được nhiều thuật ngữ và thông tin trong kinh điển và càng không phải là một câu chuyện “pháp học” (việc đọc sách, nghe giảng Pháp) bên cạnh câu chuyện “pháp hành” (ngồi thiền, đi kinh hành, theo dõi các oai nghi hay “duy trì” chánh niệm). Khoảnh khắc pháp học sinh khởi là khoảnh khắc có sự suy xét chân chánh về Giáo pháp, bất kể khi ta đang đọc sách về Giáo pháp, nghe giảng về Giáo pháp hay đang làm bất cứ việc gì…. Và ngược lại, cho dù ta có đang đọc, đang nghe Pháp hay ngồi thiền mà không có sự suy xét chân chánh, không có cái hiểu (dù về mặt tư duy) theo đúng lời dạy của Đức Phật, thì khi đó cũng không có Pháp học. Pháp học – khoảnh khắc hiểu thực tại về mặt tư duy cũng sinh và diệt, do duyên, nhưng nó có thể được tích lũy cho đến khi đủ thành thục, đủ chín muồi để làm duyên cho khoảnh khắc pháp hành (khoảnh khắc hiểu trực tiếp thực tại) sinh khởi. Cũng như vậy, trí tuệ ở mức độ pháp hành cần tiếp tục được nuôi dưỡng, vui bồi rất lâu dài để trở nên vững chãi, sắc bén cho đến khoảnh khắc của pháp thành (liễu ngộ Tứ thánh đế). Đó là con đường duy nhất phát triển tuệ minh sát (vipassana bhavana). Tôi chợt nhớ đến câu nói của Achaan Sujin trong một buổi pháp đàm tại Việt Nam tháng 9/2013 vừa qua: “Nếu bạn biết con đường nào khác, làm ơn hãy chỉ cho tôi!”.

Trong pháp học, tôi lại thêm thấm thía lời dạy của Achaan Sujin: Giáo pháp vô cùng sâu sắc và vi tế, vì vậy, để hiểu được Giáo pháp, chúng ta phải học rất chi tiết, bắt đầu từ việc nghe giảng giải, suy xét kỹ lưỡng để hiểu cặn kẽ từng từ một, từng từ một… cho đến khi thấy được sự thống nhất của toàn bộ Tam tạng. Con đường rất dài nhưng rất rõ ràng. Lời dạy này giúp tôi thêm nhận ra xu hướng võ đoán rất thường xuyên và mạnh mẽ của mình và hiểu lý do vì sao tôi vốn rất ngại từ “pháp học”, bởi tâm tham và tà kiến về ngã luôn thường trực để đảm nhận chức năng của nó là tìm kiếm cách thức nào ngắn nhất để đạt được điều gì đó lợi ích cho bản thân mình.

Sadhu!

Mình tâm đắc với câu cuối của bạn: “tâm tham và tà kiến về ngã luôn thường trực để đảm nhận chức năng của nó là tìm kiếm cách thức nào ngắn nhất để đạt được điều gì đó lợi ích cho bản thân mình”, cũng là lời nhắc nhở quý báu trong quá trình nghiên cứu Giáo pháp.

Câu hỏi: Tôi muốn nói lại về pariyati. Kể cả khi ta đã đọc kinh sách, các chú giải v.v…nhưng nếu không có cái hiểu đúng đắn về những gì đã được đọc, được nghe thì sẽ không được gọi là pariyati, có phải không ạ?

Sarah: Đúng như vậy. Quả là chúng ta có thể đọc kinh với chánh kiến hoặc tà kiến. Có thể trong khi đọc hay nghe sẽ có hoặc không có chút hiểu biết nào về thực tại. Vì thế hiện giờ, chúng ta đang nói rất nhiều về cái thấy là gì, đối tượng thị giác là gì, suy nghĩ là gì. Cái hiểu đúng ở khoảnh khắc hiện giờ là tất cả những gì được thấy chỉ là đối tượng thị giác, chứ không phải là con người, căn phòng, con cá…Đó chính là pariyati. Và đó là sự khởi đầu của bhavana, tức là cái hiểu đúng về thực tại về mặt lý thuyết. Vì vậy, nếu bạn muốn biết thực hành là gì, thì thực chất sự khởi đầu của thực hành chính là sự khởi đầu của cái hiểu đúng, rõ ràng về thực tại. Nếu không có pariyati-pháp học, sẽ không thể có patipati-pháp hành, hay nói cách khác là trí tuệ trực nhận về thực tại. Bây giờ chúng ta đang được nghe về cái được thấy chỉ là đối tượng thị giác, cái được nghe chỉ là âm thanh, đó là cách để hiểu biết được phát triển. Nhờ có việc nghe, và sự suy xét kỹ lưỡng, hiểu biết dần dần được phát triển hiện giờ tại hoảnh khắc này. Và khi có hiểu biết trực nhận về đối tượng thị giác rằng nó chỉ là cái được thấy, rằng âm thanh chỉ là cái được nghe, v.v.. khi đó là patipati-pháp hành, hay ta có thể gọi đó là satipatthana, tứ niệm xứ. Vì vậy, không có sự thực hành, phương pháp, hay tu tập nào khác ngoài các khoảnh khắc của hiểu biết đúng về các thực tại, và đến lúc nào đó, khi hiểu biết phát triển hơn, sẽ có pativeda-pháp thành, hay khoảnh khắc của sự giác ngộ, khi chân lý tột cùng được chứng nghiệm.
Trưa nay, P. có hỏi rằng khi ta ăn một cách từ từ, cẩn thận, chánh niệm và quan sát cái ta đang kinh nghiệm thì khi đó có phải là thực hành, là bhavana, hay patipati không? Achaan đã trả lời là không, không một chút nào, vì khi ấy đang có ý niệm về một cái ta đang cố gắng hay biết và duy trì chánh niệm, và như vậy là không có hiểu biết đúng một chút nào cả.

Câu hỏi: Vậy thì thế nào là thực hành ạ? Khi ta ăn, ta hay biết cảm giác nặng khi tay đưa thức ăn lên miệng, hay biết cảm giác của vị khi lưỡi tiếp xúc với thức ăn, rồi hay biết tâm mình thích hay không thích . Nếu ta hay biết tất cả những gì đang xảy ra, chẳng phải cái đó gọi là thực hành hay sao?

Achaan: Khi “ta” hay biết, nó khác với khi chánh niệm sinh khởi bởi nhân duyên. Khi “ta” hay biết, khi đó có ý niệm về ta. Nhưng các pháp đều vô ngã (sinh khởi theo nhân duyên). Nếu không có pariyati, liệu có patipati được hay không? Chẳng phải là cũng có thể có patpati sai hay sao? Cái bạn nói tới là patipati đúng hay patipati sai? Khi bạn muốn đi tới đâu đó để hay biết thực tại, đó là chánh kiến hay tà kiến? Vô minh và ngã kiến thì luôn cho rằng không thể phát triển hiểu biết đúng hiện giờ. Nhưng cái thấy thì luôn là cái thấy bất kể khi nào và ở đâu. Vậy bây giờ bạn quan tâm đến cái gì?

Trả lời: Đến pháp đàm ạ.

Achaan: Tức là pariyati, phải không? Chưa phải là patipati.

Câu hỏi: Có phải là patipati sẽ sinh khởi khi pariyati đã được tích lũy đấy đủ, đúng không ạ?

Achaan: Pariyaati tạo duyên cho patipati. Như vậy là bây giờ chưa thể có patipati. Chưa có đủ hiểu biết. Nghĩa của từ patitpati là tiếp cận, đạt tới một thực tại với trí tuệ và chánh niệm, bởi nhân duyên. Từ đầu tiên chúng ta học là dhamma- pháp có nghĩa là vô ngã, anatta. Dhamma không có nghĩa là người này hay người kia, thứ này hay thứ kia, mà có nghĩa là một thực tại hay bất kể thực tại nào, hay tất cả các thực tại đều không thể là cái gì khác cái nó là : cứng là cứng, mềm là mềm, tất cả chúng đều là dhamma, không phải là ai cả. Khi ai đó hiểu rằng cái thấy bây giờ là thực, không phải là ta, mà chỉ là một khoảnh khắc được tạo duyên bởi nhãn căn, đối tượng thị giác và nhãn thức, tại khoảnh khắc tiếp cận đặc tính của cái thấy với chánh niệm và trí tuệ, đó chính là patipati, và chỉ đó mới là patipati.

Trả lời: Còn cả một chặng đường dài để tới đó.

Achaan: Đó là cả một chặng đường rất, rất dài. Nhưng đó là hiểu biết đúng. Và bạn tự biết điều ấy, bởi bạn nói đó là con đường dài. Không phải là ai nói cho bạn biết, mà là chính cái hiểu của bạn.

Sarah: Không gì có thể được kiểm soát, mọi thứ đều tạo bởi nhân duyên, và vì vậy sự phát triển phải rất tự nhiên.

Achaan: Làm thế nào để ta biết nó là tự nhiên? Như khoảnh khắc này, rất tự nhiên.

Câu hỏi: Mọi khoảnh khắc đều tự nhiên phải không ạ?

Achaan: Bây giờ, như nó là.

Câu hỏi: Và đó chính là ý nghĩa của cụm từ; “thực hành theo pháp”, đúng không ạ?

Achaan: Tôi không biết tại sao bạn lại sử dụng từ “thực hành”. Nên chăng hãy nói sự phát triển hiểu biết, bắt đầu từ việc nghe pháp đến suy xét, từ văn tuệ tới tư tuệ và trí tuệ trực nhận? Khi bạn hiểu sai về bhavana, cũng có nghĩa là không hiểu đúng chút nào, và bạn sẽ chỉ muốn “thực hành”. Nhưng nếu như có cái hiểu về thực tại nào hiện giờ, nó sẽ phát triển, từng chút một. Giữa hôm qua và hôm nay, cái hiểu có tốt hơn không? có tăng thêm một chút không? Và mục đich của sự thực hành là gì?

Trả lời: Là để phát triển thêm hiểu biết về thực tại

Achaan: Như vậy, ta không cần phải dùng từ “thực hành”, vì khi bạn dùng từ “thực hành”, nó hàm ý là bạn phải làm một cái gì đó.

Trả lời: Đúng vậy, nhưng khi nói chuyện với người khác, ta buộc phải dùng ngôn từ.

Achaan: Ngôn từ đúng hay ngôn từ sai? Mọi người sẽ hiểu như thế nào khi bạn sử dụng từ “thực hành”?

Trả lời: Cũng giống như nấu ăn, phải có quy trình: đầu tiên là cho thực phẩm vào, xào nấu, rồi nếm cái mình ăn.

Achaan: Nếu như bạn không có thực phẩm, làm sao bạn có thể nấu ăn. Nếu bạn không có cá, không có rau….

Người phiên dịch: Bởi lẽ từ “thực hành” thời nay đã bị hiểu sai quá nhiều, nếu chúng ta tiếp tục dùng từ ấy, chúng ta sẽ khiến mọi người hiểu sai con đường, đúng không ạ?

Achaan: Đúng vậy.

Câu hỏi: Như vậy có phải là khi chúng ta hay biết về các thực tại là khi ấy chúng ta đang thực hành, có phải không?

Achaan: “chúng ta” hay biết ư? Chánh niệm (sati) là gì? Nếu bạn không biết con cá như thế nào khi đi bắt cá, liệu bạn có tóm được nó không? Cái thấy không phải là sati, phải không? Bây giờ, ta đã biết là cái thấy thấy, nó kinh nghiệm một đối tượng thị giác hiện giờ, và cái được kinh nghiệm là thực, nó là một thực tại không phải do ai tạo ra. Nó sinh khởi bởi các nhân duyên riêng của nó. Vậy, khi bạn nói về chánh niệm, bạn có biết nhân duyên nào khiến nó sinh khởi không?
Có cái nghe, có sự xúc chạm, có cái cứng và mọi thứ hiện giờ. Khi sati sinh khởi, bạn biết rằng nó đã sinh khởi theo nhân duyên, chứ không phải vì bạn muốn có nó, hay bởi bạn nghĩ rằng mình đang hay biết. Chừng nào sati thực sự chưa sinh khởi, bạn có thể biết sati thực sự là như thế nào hay không? Giống như là cái thấy. Nếu cái thấy không sinh khởi, làm sao ta có thể biết đươc cái thấy đang thấy hiện giờ.

Câu hỏi: Nếu không có cái thấy hiện giờ, và ta nói về cái thấy, thì đó chỉ là suy nghĩ thôi, có đúng không ạ?

Achaan: Và chúng ta sẽ không bao giờ biết được cái thấy là gì, nếu cái thấy không xuất hiện. Tất cả các từ được Đức Phật dạy đều nhằm mang tới cái hiểu đúng về mọi thứ. Đức Phật không dậy ai đừng vội hiểu. Khi bạn chú ý đến cái gì đó hay chú tâm vào một đối tượng, đó không phải là sati, đó chỉ là samadhi (định), không phải là sati. Đó là 2 loại thực tại khác nhau. Nếu không có cái hiểu đúng, liệu có thể có chánh niệm-sama sati không?

Sarah: Khi ta nói về thực hành, hay cố gắng hay biết, hay chú tâm trên đối tượng, đó là “tôi” muốn tìm một con đường tắt, một lối đi tắt để đạt tới kết quả, bởi con đường mô tả kia dường như là quá dài, vì vậy, ta tìm cách để tăng tốc và đạt được kết quả cho “bản thân”. Nhưng con đường tắt này hay ý muốn tăng tốc này cũng chỉ là dính mắc và tà kiến, vì đó có vẻ như là con đường tắt, nhưng thực chất lại là một con đường vòng, bởi vì nó dựa trên dính mắc và tà kiến, và con đường phi đạo.

Achaan: Con đường ngắn đó là gì, lại nữa? Đó là gì? Là, minh (vija) hay vô minh (avija)? Vì đó là con đường không có cái hiểu về thực tại hiện giờ, quay lưng lại với khoảnh khắc hiện giờ với dính mắc. Vậy làm thế nào để có hiểu biết đây? Các bạn có thiện bạn hữu không?

Trả lời: Hôm nay chúng tôi có.

Achaan: Hôm nay hay từ trước? (trả lời: cả từ trước!) Trước khi các bạn nghe Giáo pháp ư?

Trả lời: Phải có chứ, vì vậy hôm nay chúng tôi mới ngồi đây.

Achaan: Vậy là bạn biết ai là thiện bạn hữu, và ai không phải là thiện bạn hữu. Liệu avija (vô minh) có thể là thiện bạn hữu không?

Trả lời: Như vậy là hầu như không thể có thiện bạn hữu, vì tất cả mọi người đều như nhau.

Achaan: Thiện bạn hữu, sẵn sàng giúp đỡ, sẵn sàng chia sẻ hiểu biết.

Câu hỏi: Liệu ta có thể coi khoảnh khắc của cái hiểu là thiện bạn hữu không?

Achaan: saddha (tín), và tất cả các thiện pháp đều là thiện bạn hữu.

Câu hỏi: Chúng ta có thể nói rằng hiểu biết trực nhận về thực tại phụ thuộc vào hiểu biết về thực tại trên lý thuyết hay không?
Achaan: Nếu không có hiểu biết về lý thuyết, liệu có nhân duyên cho hiểu biết trực nhận về thực tại hiện giờ không? Cần phải có pariyati trước khi patipati có thể sinh khởi. Khi pariyati đã trở nên vững chãi, bạn sẽ không bao giờ quên rẳng, giây phút hiện giờ là pháp, và bạn sẽ biết ai đang giảng chân pháp và ai không giảng chân pháp.

Câu hỏi: Thưa Achaan, ngoài pariyati, còn có nhân duyên nào khác cho patipati sinh khởi không ạ?

Achaan: Được rồi, pariyati là gì?

Trả lời: Là hiểu biết đúng về mặt lý thuyết

Achaan: một cách thấu đáo và thuần thục, hiểu các ngôn từ trong Giáo lý, từng từ một, VD như dhamma (pháp), anatta (vô ngã), cái thấy…nghe chỉ là nghe, nghĩ chỉ là nghĩ v.v…Nếu không có những hiểu biết ấy, liệu có nhân duyên nào nữa cho sự sinh khởi của của chánh niệm hay không?

Câu hỏi: Khi ta cố gắng suy xét về cái thấy chẳng hạn, trước hết có cái thấy xuất hiện, và ta cần phải suy xét cái thấy để có cái hiểu đúng chỉ về thực tại đó mà thôi. Vào thời điểm đó, chúng ta không thể biết những thứ đang sinh khởi khác, có phải không ạ?

Achaan: Cái bạn vừa nói giống như là một hướng dẫn về các bước phải làm: trước tiên bạn phải làm việc này đã, rồi bạn sẽ sang bước sau. Nhưng thực chất, sự phát triển là hoàn toàn vô ngã, “bạn” không thể làm gì cả. Panna phát triển từ khoảnh khắc này sang khoảnh khắc khác với sự hỗ trợ của các tâm sở khác nữa, chẳng hạn như yoniso manasikara (chú ý chân chánh, hay suy xét chân chánh) đối với cái đang được nghe để hiểu được thực tại như nó là một cách tự nhiên, bởi vì nó cũng là một thực tại do nhân duyên, không ai có thể thay đổi. Bạn có các tư thế khác nhau, phải không? Cái gì tạo duyên cho điều ấy? Đức Phật đã dậy rất chi tiết về mọi thứ. Liệu bạn có thể kiểm soát suy nghĩ của mình không? Nhưng bây giờ panna chưa đủ mạnh để hiểu rằng suy nghĩ cũng được tạo bởi nhân duyên.

Trích pháp đàm tại Hà nội 05/11/2012 http://thienvacuocso…14&limitstart=3

Sacca nana- kicca nana- kata nana

(Trích từ thư của Nina và Sarah trên dhammastudygroup -DSG)

Achaan Sujin thường nhắc đến ba vòng (luân- hay giai đoạn) sacca nana (thấu hiểu về Thánh đế), kicca nana (thấu hiểu về phận sự), và kata nana (thấu hiểu về sư hoàn thành) và giải thích rằng, nếu không có vòng thứ nhất, sacca nana – tức hiểu biết một cách chắc chắn về Tứ Thánh Đế là gì, sẽ không thể có vòng thứ hai, kicca nana – tức tứ niệm xứ, và cũng không thể có vòng thứ ba, kata nana- tức sự xuyên thấu bản chất thật của các thực tại.

Về vòng thứ nhất, bà nói rằng cần phải có hiểu biết về mặt tư duy một cách vững vàng về Thánh Đế thứ nhất, tức là hiểu rằng hiện giờ đang có pháp sinh khởi, rằng bất cứ cái gì xuất hiện là pháp. Dukkha là đặc tính của pháp sinh khởi và diệt đi ở khoảnh khắc này.

Chúng ta không thể kiểm soát cái đã sinh khởi do duyên. Nó chỉ tồn tại một thời gian vô cùng ngắn ngủi, và rồi phải diệt đi. Khi cái thấy xuất hiện, không thể có cái nghe, cái nghe phải diệt đi rồi trước đó. Chỉ có thể có một tâm kinh nghiệm một đối tượng ở một thời điểm. Cái thấy, cái nghe hay suy nghĩ là các pháp phù du sinh khởi trong một khoảng thời gian cực kỳ nhanh và rồi biến mất. Chúng là vô thường và vì vậy là Dukkha, là khổ.

Về Thánh đế thứ hai, ta cần phải hiểu một cách thông suốt rằng tham ái là nguyên nhân của dukkha, của khổ. Ta cần phải nhận ra khi có sự dính mắc vào ý niệm về ngã. Khi thấy, nghĩ hay suy xét về Giáo Pháp, có thể có ý niệm về một tự ngã đang làm công việc ấy. Khi ta tìm kiếm cách thức hay phương pháp để có thêm chánh niệm, chúng ta đang dính mắc vào sự thực hành sai lầm, một dạng tà kiến đẩy chúng ta ra khỏi Chánh Đạo. Sự thực hành sai lầm ngăn chúng ta phát triển hiểu biết về các thực tại một cách tự nhiên. Rất cần thiết nên có nhận thức sắc bén và tinh tế hơn về tham ái, nếu không tham ái sẽ không thể được tận diệt. Chúng ta có thể thấy rằng chúng sinh khởi vô số lần, nhiều hơn những gì ta có thể tưởng tượng.

Về Thánh đế thứ ba, đó là Niết bàn, và Niết bàn có nghĩa là sự chấm dứt của mọi tham ái và tất cả các phiền não khác. Ta cần phải có hiểu biết vững vàng rằng sự xả ly và tận diệt phiền não chính là mục tiêu. Ta cần phải tin tưởng rằng mục tiêu này có thể đạt được nếu đi theo Chánh Đạo.

Nina: Sacca nana có ý nghĩa sâu hơn pariyatti. Đó là hiểu biết ở mức độ tư duy một cách vững vàng, chắc chắn. Nếu ai đó biết rằng pháp là vô ngã, nhưng lại nghĩ rằng mình có thể chủ động chánh niệm, khi đó chưa có sacca- nana.

  • You must be logged in to reply to this topic.